DNA-onderzoek opent nieuwe vergezichten op onze familiegeschiedenis.

De beperkingen van het archiefonderzoek

Door de jaren heen vormt archiefonderzoek de basis van onze kennis over ons voorgeslacht. Met veel geduld en inspanning en een beetje geluk is uit archieven eeuwen familiehistorie op te diepen en dat is voor velen een fascinerende bezigheid.

Voor onze familie heeft dat archiefonderzoek veel interessante gegevens opgeleverd. Dachten we eerst, dat onze wortels in Duitsland zouden liggen, al gauw kwam aan het licht dat we het verder moesten zoeken. In 1763 werd ons geslacht Danz in Duitsland geïmporteerd door een messenslijper uit de Savoie, die deel uitmaakte van een Frans veldhospitaal, waarschijnlijk als slijper van de chirurgische instrumenten. Aan het eind van de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) werd dit leger in Keulen ontbonden. Hij heette geen Danz, maar Joseph Donche, hij trouwde in Keulen met een Duitse weduwe, Catharina Leymans, en vestigde zich daar als scharen- en messenslijper. De naam Danz zien we tevoorschijn komen bij de dopen van hun eerste vier kinderen, die achtereenvolgens in het doopregister werden ingeschreven als Antonius Josephus Danche (1765), het doodgeboren Kind Dans (1767), Josephus Danse (1768) en Joannes Dantz (1775). Die 't' slijt er langzaam uit, in 1801 komen we voor het eerst de naam Danz tegen, maar nog in 1861 wordt een kind als Dantz ingeschreven.

Joseph Donche kwam uit een klein dorp, Viuz en Sallaz, en daar brengt archiefonderzoek ons terug tot ongeveer 1610. Dan komen de grenzen van het archiefonderzoek in zicht, want daar stoppen de kerkelijke archieven met hun doop- en trouwregisters. Er zijn wel oudere gegevens, zoals de 'Gabelle du Sel' uit 1561, waarin de bevolking werd geregistreerd ten behoeve van de zoutbelasting. Maar het 'gat' tussen 1561 en 1610 is net te groot om de verbanden tussen die registraties te kunnen vaststellen. Maar daar kwam het geluk me te hulp. Ik vond in Annecy een notariële trouwakte uit 1606 van André Donchoz dit Reybaz en Nicollarde Decollonges dit Mullinet. Van dat echtpaar vond ik de kinderen terug in de kerkelijke registers en de vader van André werd in die akte genoemd, waarmee we terug zijn gekomen tot ca. 1560. Maar een relatie met de 'Gabelle' is niet gevonden, helaas.

Maar er zijn meer families Donche in de Savoie. In het dorp St. Jean de Tholome, vier kilometer zuidelijk van Viuz, vond ik een familie Donche, die in de archieven terug te vinden was tot rond 1696. Uit die familie stamt Monique Donche, die ik al bij ons eerste bezoek in 1993 ontmoette en waarmee we sindsdien heel plezierig en veelvuldig contact hebben. We noemen elkaar al vanaf het begin min of meer schertsend 'cousin' en 'cousine', maar een bevestiging van onze gehoopte verwantschap was in de archieven niet te vinden. Ten tijde van de Gabelle du Sel zijn er geen Donches geregistreerd in St. Jean.

Ook in een ander dorp, St. André de Boëge, hemelsbreed een kilometer of vijf noordelijk van Viuz, komen Donches voor. Deze tak gaat in de boeken terug tot 1595. Verwantschap met de Donches van Viuz en St. Jean is in de archieven niet te vinden. Wel komen in de Gabelle du Sel in St. André al twee gezinnen met de naam Donche voor.

Dan doen de begrenzingen van het archiefonderzoek zich toch wel voelen. Maar het archiefonderzoek heeft meer beperkingen. Het geeft de 'geboekstaafde' familieverbanden weer, maar komen die wel overeen met de werkelijke, biologische verbanden? Zwangere bruiden zijn meer regel dan uitzondering, en het kind wordt aan de jonge echtgenoot toegeschreven. Maar is hij werkelijk de vader? Als een ongehuwde moeder trouwt, wordt haar kind vaak door de echtgenoot erkend. Maar is hij werkelijk de vader? En ook in de beste families is echtelijke ontrouw niet helemaal uit te sluiten. Onder genealogen is een gevleugelde uitspraak: 'Het moederschap is een wetenschap, het vaderschap is een geloof'. Zo kunnen vermeende verwantschappen in de archieven terecht komen, die het in werkelijkheid helemaal niet zijn.

De mogelijkheden van het DNA-onderzoek

Sinds een aantal jaren worden interessante uitkomsten van DNA-onderzoek gepresenteerd. Het is algemeen bekend, dat bij de voortplanting het Y-chromosoom, dat het geslacht van het kind bepaalt, onveranderd van vader op zoon wordt overgedragen. Mutaties erin komen voor, genoeg om onderscheid op de zeer lange duur mogelijk te maken, maar zo weinig, dat familierelaties die eeuwen terug gaan, zichtbaar te maken zijn. Aanvankelijk was die techniek moeizaam en duur en werden er alleen wetenschappelijke projecten mee uitgevoerd, gaandeweg heeft dit onderzoek zich ontwikkeld tot een handzaam proces, dat voor genealogische doeleinden aangeboden kan worden en waarvan de prijs alleszins redelijk is.

Een Amerikaans bedrijf, 'Family Tree DNA', dat deze onderzoeken doet in samenwerking met de Universiteit van Arizona, heeft op dit gebied een grote naam opgebouwd. Op aanvraag sturen zij aan belangstellenden handzame testkits toe, waarmee wangslijmvliesmonsters kunnen worden genomen. Die worden in hun laboratoria onderzocht waarbij het Y-DNA of het mitochondriaal DNA wordt geanalyseerd, of beide. Zo'n onderzoek kan worden uitgevoerd op 12, 25, 37 of 67 'markers'. Het aantal onderzochte markers verhoogt de nauwkeurigheid, maar uiteraard ook de prijs van het onderzoek. Mitochondriaal DNA wordt onveranderd door moeders op hun kinderen overgedragen, wat voor een onderzoek in de vrouwelijke lijn heel interessant is, maar in ons geval niet toepasbaar.

Zo'n onderzoek kan je individueel laten doen, waarbij de uitkomsten worden vergeleken met alle aanwezige profielen in hun uitgebreide database waarin al meer dan 200.000 testresultaten zijn opgenomen. Zo kan je, soms onvermoede, verwantschappen op het spoor komen. Bovendien kan uit die resultaten de 'haplogroep' worden bepaald, de bevolkingsgroep waartoe je oorspronkelijk, al sinds vele duizenden jaren, behoort en hoe die groep over de aarde is gemigreerd. Daarop is het 'Genographic Project' gebaseerd, een wereldwijd onderzoek naar bevolkingsmigraties dat wordt uitgevoerd in samenwerking met 'National Geographic'.

Maar wat voor ons vooral interessant is, men kent de 'surname-projects' waarbij personen met gelijke of afgeleide achternaam kunnen laten onderzoeken of zij behalve hun achternaam ook voorouders gemeen hebben. Door daar als groep aan deel te nemen kom je voor een gereduceerde prijs in aanmerking, bovendien kan iemand van de groep worden aangemeld als 'group administrator', die van alle resultaten op de hoogte wordt gehouden en als coördinator kan fungeren. Gesteld wordt, dat wanneer personen met gelijke achternaam op 12 van de 12 onderzochte markers identiek scoren, het voor 99 % zeker is dat zij van een gemeenschappelijke voorvader afstammen. Uiteraard komen voor zo'n project alleen mannelijke naamgenoten in aanmerking, omdat het onderzoek op het Y-DNA gebaseerd is.

De uitvoering van het onderzoek

Naarmate ik daar meer over las, werd mijn interesse groter en kreeg ik er steeds meer zin in om eens te proberen of de hiervoor genoemde problemen langs die weg op te lossen zouden zijn. In april 2008 heb ik de stap gewaagd. Ik heb een 'surname-project' aangemeld met de naam 'Donche' en als afgeleide namen 'Danz' en 'Dantz' en mezelf als 'group administrator'. Vervolgens heb ik 8 testkits besteld, waarvan ik uiteraard direct na ontvangst de eerste op mezelf heb toegepast. Met de rest in m'n koffer zijn we in juni 2008 afgereisd naar Viuz en Sallaz voor een korte vakantie met genealogische belangenverstrengeling.

Daar heb ik geprobeerd uit alle drie de families Donche een mannelijke vertegenwoordiger te vinden, die bereid zou zijn een monster van zijn wangslijmvlies voor het goede doel af te staan. Onze Monique was daarbij goud waard. Mijn schoolfrans is redelijk bewaard gebleven, maar bij dit onderwerp komen zoveel specifieke woorden en begrippen om de hoek kijken, dat van mijn gestamel maar weinig overtuigingskracht zou zijn overgebleven. Maar Monique bleek zich 'ingelezen' te hebben en hield een zo overtuigend verhaal, dat ik het haar zelfs in het Nederlands niet zou hebben kunnen verbeteren. Bovendien straalt ze als oud-onderwijzeres een behoorlijk gezag uit en als ze de betrokkene niet al kende waren er maar weinig woorden nodig om zich te introduceren.

Uit twee van de drie takken kregen we zonder veel moeite de vereiste monsters te pakken. De derde tak was die uit Viuz. Daar stammen wij rechtstreeks van af en in feite zou mijn eigen DNA voldoende moeten zijn. Maar gelet op de eerder genoemde onzekerheden in afstammingsreeksen had ik graag ook een Franse vertegenwoordiger in het onderzoek willen betrekken. Daarvan kwam er maar één in aanmerking, Maurice Donche uit Viuz en Sallaz, 86 jaar oud, ongetrouwd en voor zover we weten kinderloos, de laatste der Mohikanen! Met hem zou ik een controle hebben over 11 generaties, teruggaande tot 1689! Hij bleek in een verzorgingshuis te wonen en ontving ons heel vriendelijk. Maar DNA… dat niet. 'Pas d'intéresse'. Op 28 februari 2009 is hij in het ziekenhuis in La Tour overleden! Gelukkig heb ik een afstammeling uit dezelfde tak in Keulen gevonden die wel mee wil doen. Daarmee is toch een check op deze tak gevonden over 8 generaties, die terug gaat tot 1766.

De monsters zijn opgestuurd naar Houston direct na onze thuiskomst op 17 juni en toen begon het wachten. Na ons vertrek heeft Monique nog een familielid bereid gevonden mee te doen, waarmee een controle op een tak uit St. André de Boëge kon worden uitgevoerd over 8 generaties, teruggaande tot 1707. Gelukkig had ik van de vier niet gebruikte testkits er twee bij haar achtergelaten en zij heeft keurig gezorgd dat de monsters genomen en aan mij opgestuurd werden. Ook die zijn naar Houston opgestuurd.

De deelnemers

De volgende personen hebben aan het 'surname-project' deelgenomen:

Pierre Marcel André Donche.

Pierre is geboren in 1926 en woont in St. André de Boëge. Hij is getrouwd met Marie Thérèse Bellosat en zij hebben drie kinderen, Jacky (1958), Hervé (1959) en Fabienne (1964).

Hij behoort tot de tak Donche van St. André de Boëge die teruggaat tot Estienne Donche-Reybaz, die geboren is in 1595.


Charly Donche


Charly is geboren in 1945 en woont in St. André de Boëge. Hij is ongehuwd.

Ook hij behoort tot de tak Donche van St. André de Boëge die teruggaat tot Estienne Donche-Reybaz, die geboren is in 1595.


Jacques André Donche


Jacqy is geboren in 1953 en woont in Bonne. Hij is machinebankwerker en is ongehuwd.

Ook hij behoort tot de tak Donche van St. André de Boëge die teruggaat tot Estienne Donche-Reybaz, die geboren is in 1595.

Zijn test is uitgebreid tot 37 markers.


François Donche

François is geboren in 1948 en woont in St. Jean de Tholome. Hij is eigenaar van een bouwbedrijf. Hij is getrouwd met Thérèse Jolivet en zij hebben 2 zoons, Nicolas (1975) en Sébastien (1979)

Hij stamt af van de tak Donche uit St. Jean de Tholome, die teruggaat tot Joseph Donche dit Baron, geboren rond 1696


Franz Michael Danz

Michael is geboren in 1947 en woont in Keulen. Hij is bestuursreferendaris. Hij is getrouwd met Gisela Elisabeth Paulus en zij hebben 2 zoons, Thomas (1975) en Thorsten (1979).

Hij stamt af van de tak Donche van Viuz en Sallaz, die teruggaat tot Claude Donchoz dit Cocquard, geboren rond 1505.

Zijn test is uitgebreid tot 37 markers.


Peter Danz

Ik ben geboren in 1933 en woon in Gouda. Ik ben werktuigbouwkundig ingenieur. Ik ben getrouwd met Riet van den Berg. Onze drie kinderen, Sanne (1961), Michiel (1963) en Josse (1965-2009).

Ook ik stam af van de tak Donche van Viuz en Sallaz, die teruggaat tot Claude Donchoz dit Cocquard, geboren rond 1505.

Ook mijn test is uitgebreid tot 37 markers.



De resultaten

Tot m'n verbazing kwamen de resultaten van de tegelijk ingestuurde monsters niet gelijk binnen. De eersten kwamen binnen op 5 augustus 2008. Van twee vertegenwoordigers uit St. André de Boëge. Allebei Bingo… Match op alle 12 onderzochte markers. En het succes was compleet toen twee weken later de rest volgde. Alle ingestuurde monsters bleken volledig identiek te zijn op de twaalf onderzochte markers. Op 25 september kwam de uitslag binnen van het laatst ingezonden monster. Ook dit bleek op alle 12 markers identiek! Daarmee is aangetoond, dat al deze takken van de familie Donche één gezamenlijke voorvader hebben gehad, die vòòr 1560 moet hebben geleefd.

In 2011 hebben drie van de zes deelnemers aan het onderzoek de analyse laten uitbreiden van 12 naar 37 markers. In deze drie gevallen bleken ook nu de uitkomsten volledig identiek te zijn, waarmee de betrouwbaarheid van het onderzoek sterk is toegenomen.

Uit deze resultaten blijkt dat de 'geboekstaafde' genealogie volledig overeenstemt met de biologische, er zijn dus geen foute conclusies uit de gevonden documenten getrokken en er komen geen kinderen in de afstamming voor, waarvan de 'officiële' vader niet de biologische vader is. Vijf eeuwen huwelijkstrouw in zes lijnen! Een mooiere onderbouwing van het jarenlange speurwerk is nauwelijks denkbaar.

Onze verre voorouders

De Haplogroep die, uitgaande van het Y-DNA-profiel is vastgesteld voor de onderzochte personen, en bevestigd in een zogenaamd 'deep clade' onderzoek is de groep I1. Die geldt voor de totale familie Donche/Danz en hieruit is de migratie van onze verre voorouders over de aardbol te reconstrueren vanuit Afrika, dat als de bakermat van de moderne mens wordt beschouwd. Die migratie moet ongeveer als volgt zijn verlopen:


  1. 'Adam', onze vroegste voorvader, ca. 50.000 jaar geleden
    Hij leefde in Noordoost Afrika in de omgeving van de Grote Afrikaanse Slenk, mogelijk in het huidige Ethiopië, Kenia of Tanzania. Na de Afrikaanse IJstijd werd de Sahara warm en droog en de bewoners volgden het betere weer en de dieren die zij bejaagden in noordelijke richting.
  2. De trek door het Midden-Oosten, ca. 45.000 jaar geleden
    De eerste mensen die Afrika verlieten volgden een route langs de kusten, die uiteindelijk in Australië eindigde. Onze voorouders behoorden tot de tweede migratiegolf, die de uitgestrekte grasvlakten en het overvloedige wild volgden naar het Midden-Oosten door het huidige Iran en verder.
  3. De Balkan ingenomen, ca. 20.000 jaar geleden
    Terwijl andere groepen naar het oosten trokken tot in Korea toe, of naar het noorden in de richting van Anatolië, trok de groep waartoe onze voorouders behoorden verder naar het noordwesten naar de Balkan en verspreidde zich in Centraal Europa. Waarschijnlijk brachten zij de 'Gravettecultuur' over Noord-Europa.
  4. Het overleven van de IJstijd, 20.000 tot 15.000 jaar geleden
    Tijdens de laatste IJstijd zochten onze voorouders, zoals vele Europeanen, hun toevlucht voor de massieve ijsmassa's die het continent bedekten op het Iberisch Schiereiland waar zij gematigde ijsvrije vluchtplaatsen vonden.
  5. De trek naar het Noorden, ca. 15.000 jaar geleden
    Nadat het ijs zich had teruggetrokken verlieten de bewoners van de vluchtplaatsen het Iberisch Schiereiland en gingen zij andere delen van het nu ijsvrije Europa herbevolken.
Dit is een beknopte samenvatting van de uitkomst van het Genographic Project van National Geographic en IBM. Wie daarover meer wil weten verwijs ik graag naar de website van het Genographic Project en naar het volledige verslag (in het engels) dat naar believen online gelezen of afgedrukt kan worden.

Hoe nu verder?

Heeft het zin dat nog meer leden van onze familie een test aanvragen? Daar wil ik voor waarschuwen. De hoofdlijnen van de 'gemeenschappelijke voorvader' naar de vertegenwoordigers van de vier onderzochte takken zijn gebleken kloppend te zijn, en iedereen kent zijn afstamming ten opzichte van die hoofdlijnen. Wat kan nu een individueel onderzoek nog opleveren? Een bevestiging van het gevonden resultaat of… een afwijking. En een afwijking kan nauwelijks iets anders betekenen, dan dat er in het kleine stukje tot de hoofdlijn een vaderschap niet klopt. En willen we dat weten? Als twee neven niet blijken te matchen, moet oma of één van beide moeders, al dan niet bewust, een kind van een andere man hebben gekregen. Dat is geen wetenschap om vrolijk van te worden, dus ik raad dat ten sterkste af. Het is om die reden, dat ik de 'controletests' heb uitgevoerd met personen, waarvan de gemeenschappelijke voorvader acht of tien generaties terug ligt. Als er dan een 'mismatch' blijkt, is de oorzaak onmogelijk na te gaan en zal er niemand op kunnen worden aangekeken.

Maar wel heeft het succes mij aangemoedigd om het 'surname-project' nog verder te gaan uitbreiden. Mogelijk zijn er in Frankrijk nog afstammelingen van andere takken van de familie Donche uit de Haute Savoie. Ook is er ook in Vlaanderen een groot aantal families met de naam Donche. Daarvan is de 'papieren' afkomst nog veel verder teruggevonden dan van de Donches uit de Savoie. Maar van een samenhang is nog niets gebleken. Daar zou het DNA-onderzoek mogelijk licht op kunnen werpen. Ik wil daarom mannelijke dragers van de naam 'Donche', die hun voorouders niet terugvinden in één van de vier parentelen van de Donches uit de Savoie op deze site, graag uitnodigen deel te nemen aan ons achternaamproject 'Donche'.

Bovendien komen in Frankrijk nog twee familienamen voor, die sterk op de onze lijken, namelijk 'Donche-Gay' en 'Le Donche'. Ook uit die families nodig ik graag mannelijke nakomelingen uit om aan het achternaamproject 'Donche' deel te nemen. Als deze onderzoeken van de grond komen, zal ik daar zeker op deze plaats melding van maken.

Dank

Tenslotte wil ik mijn dank betuigen aan de deelnemers aan het onderzoek. Hoewel het in alle gevallen onze eerste ontmoeting was, werden we overal hartelijk ontvangen en kregen we alle medewerking. Het verheugt mij hen nu tot mijn (verre) neven en mijn vrienden te mogen rekenen. Maar ik dank vooral Monique, die als vrouw niet aan het onderzoek kon deelnemen maar er desondanks een substantiële bijdrage aan heeft geleverd.

Monique Donche.


Monique is geboren in 1943 en woont in Viuz en Sallaz. Zij is onderwijzeres in ruste. Zij is ongehuwd.

Zij stamt af van de tak Donche uit St. Jean de Tholome, die teruggaat tot Joseph Donche dit Baron, geboren rond 1696.



Gouda, juli 2011

Peter Danz